Marcus Acilius
Priscus Egrilius Plarianus
Les origines :
Depuis l’époque d’Auguste, la gens Egrilia fournit
des magistrats à la cité d’Ostie (65). L’un
de ces duovirs, Aulus Egrilius, épouse Plaria
Vera qui lui donne deux garçons :
- L’aîné, Aulus Egrilius Planarius pater,
portera le nom de son père.
CIL,XIV, 00156 = AE 1955, 00173. Ostia
Antica
Plariae Q(uinti) f(iliae) Verae, flaminicae / divae Aug(ustae),
matri A(uli) Egrili Plariani / patris, p(atroni) c(oloniae)
c(onsulis)
|
- Le cadet, probablement né vers 80 (50), adopté par
Marcus Acilius Priscus, un autre duovir de la cité, combinera
le nom de son géniteur et celui de son père adoptif
pour devenir Marcus Acilius Priscus Egrilius Plarianus.
CIL, XIV, 4446. Ostia Antica.
[P]laria[e Q(uinti) f(iliae)( ?) / V]era[e, / flaminicae /
divae Augusta]e, / [m(atri) M(arci) Acili Pris]ci Egrili
/ [Plariani p(atroni) c(oloniae)].
|
Deux inscriptions révèlent les premières étapes
de la carrière de Plarianus :
CIL, XIV,155 = VI, 31678, Ostia Antica (= CIL,
VI, 1550, Rome).
[M(arco) Acilio A(uli) f(ilio) Vot(uria tribu) Prisco
Egrilio Plariano,] IVviro viarum curandarum, / trib(uno)
mil(itum)leg(ionis) V Maced(onicae), q(uaestori) urbano,
/ aedili pleb(is) Cerial(i), praet(ori), legato / provinciar(um)
Siciliae et Asiae, / proco(n)s(uli) Galliae Narbonens(is),
/ legato legionis VIII Augustae, / L(ucius) Vettius Felix
et P(ublius) Novellius Atticus / amici.
|
CIL, XIV, 4442. Ostia Antica.
[M(arco) Acilio] A(uli) [f(ilio] / [A(uli) n(epoti)?]
Vot(uria) [Pr]isco / [Egrilio] Plariano / [IV viro viarum
c]urandar(um) tri[(buno),] / [mil(itum) leg(ionis) V Mac]ed(onicae),
quaest(ori) urb(ano), / [aedili pleb(is) Ceriali, praet(ori),]
legato / [provinciar(um) Sicilia]e et As[iae], / [proco(n)s(uli)
prov(inciae) Gallia](e) Na[rbonen(sis), / legato
legionis VIII Augustae / [- - - ]
|
Il commence son cursus par une des fonctions
du Vigintivirat (7), la troisième en dignité,
celle de quattuorvir chargé de la voirie ( viarum curandarum).
Il effectue son « service militaire » comme Tribun dans
la Ve Macedonica, à Troesmis (Iglitza, Roumanie),
sur le Danube, dans la province de Mésie inférieure.
Pour sa première magistrature, il obtient une des fonctions
les plus recherchées, celle de Questeur urbain (il a donc
un age minimum de 25 ans) ce qui lui évite de quitter Rome
pour une province sénatoriale. Cette fonction le plonge, pour
la première fois, au cœur des affaires financières.
Il devient édile « Aedilis plebis cerialis » chargé,
pour un an, de l’approvisionnement des marchés et de
l’organisation des Cerealia, les jeux donnés
en l’honneur de Cérès (chaque année, du
12 au 19 avril).
Préteur ( age minimum de 30 ans), il entame son cursus prétorien
par deux légations successives dans des provinces sénatoriales,
en Sicile (adjoint d’un proconsul prétorien) puis en
Asie où il accompagne probablement un consulaire (50).
Il devient lui-même gouverneur de rang prétorien avec
le proconsulat d’une troisième province sénatoriale,
celle de la Gaule Narbonnaise. En principe, la Lex Pompeia impose
un délai de cinq années entre la préture et
une telle charge, Marcus Acilius Priscus
Egrilius Plarianus aurait donc alors au moins
trente cinq ans.
Légat de la VIII Augusta
(entre 110 et 120 ?)
Selon ces deux inscriptions, il commande, vraisemblablement pour
une durée de trois ans, la legio
VIII Augusta basée alors à Argentorate.
Du trésor militaire au
trésor de Saturne (123-129)
Deux autres inscriptions nous permettent de compléter son
cursus :
CIL, XIV, 4444. Ostia Antica.
[M(arco) Acilio A(uli) f(ilio) Vot(uria) Prisco] / [Egrilio
Plariano] / [IIIIviro vi]ar[um curandarum trib(uno)
mil(itum)] / [leg(ionis) V Mac(edonicae) q(uaestori)]
urb(ano) a[edili pleb(is) Ceriali] / [praet(ori) leg(ato)
p]rovin[ciarum Siciliae et] / [Asiae proco(n)s(uli)
prov(inciae) Galliae N]arbon[ens(is)] / [leg(ato) leg(ionis)
VIII Aug(ustae) praef(ecto) aera]ri(i) militari[s]
/ [honorato ornam(entis) quinquen]nalitatis d(ecurionum)
[d(ecreto)] / [patrono col]oniae / [- - - f]eci[t
|
Après son commandement militaire, Priscus
Plarianus prend la direction de l’aerarium
militare. Il contrôle les registres des recettes provenant
des deux impôts finançant la caisse de retraite
de l’armée. Il veille au règlement des praemia dues
aux vétérans qui ont reçu leur « honesta
missio » (voir le texte : Revenus
et pouvoir d’achat du légionnaire flavien, la
fin de service).
AE,1955, 171.Ostia Antica.
[Imp(eratori)] Ca[esari divi] [Tr]aiani [Parth(ici) f(ilio)]
/ [divi] Nervae n[ep(oti), T]r[aiano Hadriano] / [Aug(usto),]
pont(ifici) ma[x(imo), tri]b(unicia) pot(estate) X, [imp(eratori)
V(ou VI?), co(n)s(uli)]V, / [M(arcus) Acili]us A(uli) f(ilius),
[Pr]iscus E[grilius] / [ Plarianu]s / [praef(ectus) aer]ar(i)
Satur[ni].
|
Il passe ensuite du trésor militaire à l’aerarium
Saturni, le trésor de l’Etat. La Xe puissance
tribunitienne d’Hadrien s’étend du 10 décembre
125 au 9 décembre126 et date donc cette dernière
nomination de l’année 126. Priscus
Plarianus aurait alors quarante cinq à quarante
six ans.
Les Egrilii dirigent les finances
de l’Etat (123- 129)
Hadrien choisit, pour leurs compétences
financières, les Egrilii dans les milieux d’affaires
d’Ostie, le port de Rome. La même année Il nomme Aulus
Egrilius Plarianus pater, le frère aîné, à la
tête de l’aerarium Saturni et confie l’aerarium
militare au frère cadet, Priscus
Plarianus !
AE, 1955, 173. Ostia Antica.
A(ulus) Egrilius / Plarianus Pater, / p(atronus) col(oniae)
/ prae(fectus) aerario Saturn(i).
|
Donc, de 123 à 126, les Egrilii dirigent
les deux grandes administrations financières de l’Etat.
Puis, en 126, Priscus Plarianus succède à son
aîné à la tête du trésor de Saturne.
Trois ans à la tête de la « caisse de retraite
de l’armée » puis trois années à la
direction du trésor de Rome…ses capacités ne
font aucun doute et il apparaît bien comme l’expert des
questions financières au service d’Hadrien.
Le consulat (129 ou 130) ?
Le poste de préfet du trésor de Saturne ouvre souvent
la voie du consulat. En bon aîné Aulus Egrilius
Plarianus Pater devance son cadet et obtient le consulat en
128.
Une inscription d’Ostie et un diplôme militaire de Banasa nous
prouvent que Priscus Plarianus suit
son frère, une fois de plus, et se voit nommer consul suffect,
en 129 ou en 130, vraisemblablement dans sa cinquantaine.
CIL, XIV, 4463. Ostia Antica.
[M(arco) Acilio A(uli) F(ilio) Vo(turia tribu) (?) Pri[sco
Egrilio Plariano(?)], / co(n)s(ul), p[---trib(uno)
/ mil(itum) [---] / praetori, - - - leg(ato) leg(ionis)
/ VIII [Aug(ustae)- - - ]
|
CIL, XVI, 00173 = IAM-02-01, 00241 = AE 1949,
00073 = AE 1951, +00270
Mauretania Tingitana, diplôme de Banasa :
[Imp(erator) Caes(ar) divi Traia]ni Parthici
f(ilius) divi Nervae / [nepos Traianus H]adrianus Aug(ustus)
pont(ifex) max(imus)
/ [trib(unicia) pot(estate) - - - co](n)s(ul) III p(ater) p(atriae)
proco(n)s(ul) / [eq(uitibus) et ped(itibus) qui militaverunt
i]n alis III et coh(ortibus) IIII quae / [appell(antur) - -
- et G]em(elliana) c(ivium) R(omanorum) et I Taur(iana) c(ivium)
R(omanorum) et I It<u=Y>r(aeorum) / [- - - ] et I Lemav(orum)
et III Ast(urum) et sunt / [in Mauret(ania) Tingit(ana) sub]
Gavio Maximo quin(que) et / [vig(inti) stip(endiis) emer(itis)
dim(issis) ho]n(esta) miss(ione) quor(um) no<m=N>(ina)
/ [subscripta sunt ipsis liberis posterisque] eor(um) civ(itatem)
ded(it) et / [conub(ium) cum uxor(ibus) quas tunc h]ab(uissent)
cum est civ(itas) / [iis data aut siqui cae]lib(es) es(sent)
cum iis quas / [postea duxissent dumtaxat singuli si]ngulas
[ // ipsis liberis posterisque eorum c]ivitat[em] / dedit et
conub(ium) cum [uxor(ibus) qua]s tunc ha/buissent cum est ci[vitas
iis da]ta aut siqui / caelib(es) essent cum [iis quas] postea
duxis/sent dumtaxat sin[guli si]ngulas a(nte) d(iem) / XV K(alendas)
Sept(embres) L(ucio) Aurelio Gall[o Marco Acili]o Prisco co(n)s(ulibus)
/ alae Taurian(ae) c(ivium) R(omanorum) cui prae(e)st / M(arcus)
Sempronius Liberalis Acholla / ex gregale / M(arco) Publilio
Publili f(ilio) Saturnino Tingit(ano) / et Saturnino f(ilio)
eius / et Prisciano f(ilio) eius / descriptum et recognitum
ex tabula ae/nea quae fixa est Romae in muro post / templum
divi Aug(usti) ad Minervam
|
L’empereur César Hadrien, fils
du divin Trajan vainqueur des Parthes, neveu du divin Nerva
, Auguste, Souverain Pontife, investi de la puissance tribunitienne
pour la --- fois, Consul pour la IIIe fois, Père de
la Patrie, aux cavaliers et aux fantassins qui servent dans
les trois escadrons de cavalerie (Alis) et les quatre
cohortes suivantes…[suit le nom des unités], se
trouvant en Mauritanie Tingitane (Maroc), sous le commandement
de Gavius Maximus qui :
- ont accompli leurs 25 stipendia ou plus.
- reçu leur congé honorable,« honesta missio ».
- et dont les noms sont écrits ci-dessous.
à eux mêmes , à leurs enfants et à leurs descendants,
a donné la citoyenneté romaine et le droit au mariage avec les épouses
qu’il auraient au moment où leur fut conférée la citoyenneté,
ou pour ceux qui auraient été célibataires pour les épouses
qu’ils prendront par la suite, à condition que ce soit une femme
pour un homme.
Fait le 18 août 129?, sous le consulat de Lucius
Aurelius Gallus et de Marcus Acilius Priscus.
Au premier escadron de cavalerie des citoyens romains de Tauriana (originaires
du Bruttium donc), que commande Marcus Sempronius
Liberalis Acholla.
A Marcus Publilius Saturninus Tingitanus, fils de Publilius et à Saturninus son
fils et à Priscianus son fils.
Transcrit et reconnu conforme à la table de bronze qui
a été placardée, à Rome, sur le
mur derrière le temple d’Auguste Divinisé et
prés de Minerve (prés de la statue de Minerve
sûrement).
|
Le plus religieux des Hommes
:
InscrIt-13-01. Ostia Antica.
[Ti(berius) Iulius C]andidus II A(ulus) Iulius Quadratus
[II] / [K(alendis) Mai(is)] C(aius) Iulius Bassus Cn(aeus)
Afranius Dexte[r] / XVI K(alendas) Aug(ustas) Q(uintus) Caelius
Honoratus loco Dextri / K(alendis) Sept(embribus) M(arcus)
Vitorius Marcellus C(aius) Caecilius Strabo / pr(idie) Non(as)
Iun(ias) Imp(erator) Nerva Traianus Aug(ustus) in Moesia
/ profectus VIII K(alendas) Iul(ias) Afranius Dexter co(n)s(ul)
in domo sua / exanimis inventus in locum P(ubli) Ostiensis
Mace/donis defuncti M(arcus) Acilius Priscus Egrilius
Plaria/nus p(atronus)
c(oloniae) pontif(ex) Volkani et aedium sacrar(um) creatus
est / IIvir(i) A(ulus) Livius Priscus L(ucius) Licinius
Valerianus / L(ucius) Ceionius Commodus Sex(tus) Vettulenus
Civica Cerialis / [3]ini[3] / [3 D]ecibali [3] / [3 in sca]lis
Gemoni[is 3] / [3 Imp(erator) Nerv(a) Traianus Caes(ar) A]ug(ustus)
Germ(anicus) Dac(icus) [3] / [IIvir(i) c(ensoria) p(otestate)
q(uinquennales)] / [M(arcus) Acilius Priscus Egriliu]s
Plarianus / p(atronus) c(oloniae) / [3]us p(atronus) c(oloniae) / [L(ucius)
Licinius Sura III Q(uintus) Sosius S]enecio II / [K(alendis)
Mart(iis) L(ucius) Acilius] Rufu[s] / [K(alendis) Mai(is)
C(aius) Minicius Fundanus C(aius) Vette]nnius Seve[rus] /
[K(alendis) Sept(embribus) C(aius) Iulius Longinus C(aius)
Valeriu]s Paull[inus] / [3]nus [
|
Cette inscription montre que dans sa ville natale, Ostie, Priscus
Plarianus cumule charges et honneurs:
Il est élu au pontificat de Vulcain (en 105) puis à la
plus haute magistrature de sa cité comme « duovir
censoria potestate quinquenalis » (en 106 ) et devient
patron de sa colonie.
Extrait de: CIL, XIV, 04543 = EAOR-04, 00010
= AE 1933, 00030 = AE 1939, +00052 = AE 1949,
+00023 = AE 1955, +00120 = InscrIt-13-01. Ostia
Antica.
- - -XI K(alendas) Sept(embres) aedis Volkani vetustate
corrupta / [restituta or]nato opere dedicata es - - -
CIL, XIV, 04443. Ostia Antica.
[M(arcus) Acilius A(uli) f(ilius) Priscu]s Egrili[us Plarianus]
/ [pon]tifex Volcani et aedium [sacrarum] / [col]oniae Ostiensi(s)
sua pecun[ia - - - ] / [- - - ]ni conditoris ti[- - -
|
Il exerce à vie son sacerdoce de pontifex Volkani ,
veille à la restauration du temple de Vulcain dont la dédicace
est datée du 2 août 112 et n’hésite pas à payer
de ses propres deniers (sua pecunia). Il perpétue
ainsi, comme son frère aîné, une veille tradition
familiale: son père adoptif, Marcus Acilius Priscus,
son arrière grand-père paternel, Aulus Egrilius
Rufus (voir ci-dessous, la stemma des Egrilli) étaient
avant lui Pontifex Volkani.
CIL, XIV, 00072 = D 05451. Ostia Antica.
M(arcus) Acilius A(uli) f(ilius) Vot(uria) Priscus Egrilius
Plarianus / praef(ectus) aerari(i) militar(is) pontif(ex)
Volcani et aedium / sacrar(um) p(atronus) c(oloniae) clupeum
argent(eum) cum imagine aurea d(onum) d(edit) l(ocus) d(atus)
d(ecreto) d(ecurionum.
|
Quand il est préfet de l’aerarium militaris, Il offre
un bouclier en argent incrusté d’or, probablement un ex-voto pour
l’accomplissement d’un vœu (sa nomination).
CIL, XIV, 2212 = ILS, 3244, Nemi / Nemus Dianae.
Deanae / Nemorensi / sacrum / M(arcus) Acilius Priscus / Egrilius
/ Plarianus.
|
Il multiplie les offrandes et consacre un autel à la Diane
de Némi, fameuse divinité du latium. Priscus Plarianus montre ainsi son attachement aux vieux cultes régionaux remis à l’honneur
par Hadrien (66). Ce qui lui vaut cet hommage d’homme le plus
religieux et de patron le plus munificent :
AE 1955, 00170. Ostia Antica.
[M(arco) A]cilio A(uli) f(ilio) Vot(uria) Prisco / Egrilio
Plariano / [praef(ecto) aerarii mi]litaris p(atrono)
c(oloniae) / [- - - ]pio ac religiosissim(o) / [- - -
mun]ificentissimo / [decr(eto) decur(ionum) publ(ice)
|
LA descendance, un fils
et une fille :
AE 1955, 00172. Ostia Antica.
Imp(eratori) Caes(ari) divi Traiani] / [Parthici f(ilio) divi
Nervae nep(oti)] / [Traiano Hadriano Aug(usto)] / [pon]tif(ici)
max(imo) trib(unicia) [pot(estate) I]I / co(n)s(uli) II
/ [M(arcus) A]cilius Priscus / [Egri]lius Plarianus cum
/ [Q(uinto) Egri]lio Plariano f(ecit)
|
Priscus Plarianus associe
son fils à une de ses dédicaces sous le deuxième
consulat d’Hadrien (118/119). Ce Quintus Egrilius Plarianus porte
le nom de son grand-père maternel. Il deviendra consul en 143
puis proconsul d’Afrique en 159.
Deux autres inscriptions mentionnent sa fille Egrilia :
AE 1969/70, 00087b. Ostia Antica.
Egr[iliae M(arci)] f(iliae) / Plariae filiae / M(arci) Acili
Prisci / Egrili Plariani / patroni colon(iae) / [e]t
iuvenu[m] / [- - - - - - ] / [- - - - - ] / pub[l(ice)
posueru]nt.
|
CIL, XIV, 00156 = AE 1955, 00173. Ostia
Antica.
[Plariae Q(uinti) f(iliae) Verae matri] / M(arci) Acili Prisci
Egrili / Plariani / L(ucius) Vettius Felix e[t] / P(ublius)
Novellius Atticu[s] / amici
Cette deuxième dédicace figure sur la base
d’une statue offerte par deux amis de la gens Egrilia,
L. Vettius Felix et P. Novellius Atticus.
|
Stemma simplifiée des
Egrilii (50)
Aulus Egrilius Rufus
II vir censoria potestate
quinquennales, 6 ap. J.-C.

|
Aulus Egrilius Rufus
Pontifex Volkani, 30-36 ap. J.-C.
IIvir censoria potestate
Quinquennales, 36 ap. J.-C.

|
Aulus Egrilius Rufus
IIvir, 34 ap. J.-C.

|
Quintus Plarius

|
Aulus Egrilius A.
f. A. pron.-------------------------
Plaria Vera Quinti filia |
|
Vot. Rufus, IIvir,
flamen Romae et Augusti |




|
flaminica divae Augustae |
|
Marcus Acilius Priscus
IIvir quinquennales
flamen Romae et Augusti
Pontifex Volkani (avant 105)

|
------------------------------------------------------------------Adoption------- |
Aulus Egrilius Plarianus
Praefectus aerari Saturni (123-125)
IIvir (126)
Consul en octobre 128
Patronus coloniae

A. Egrilius Plarianus
Praefectus aerari militaris
Consul
Patronus coloniae
Pontifex Volkani
|
Marcus Acilius A. f. Vot. Priscus Egrilius Plarianus
Pontifex Volkani (105)
IIvir censoria potestate quinquennales (106)
Legatus legionis VIII Augustae
Praefectus aerari militaris (123-125)
Praefectus aerari Saturni (126-128)
Consul en 129
Quintus Egrilius Plarianus L.M[--]
Consul (143-144)
Proconsul Africae (159)
|
R.C.
|